Hormony · przegląd badań
Czy hormony chronią bark?
Zamrożony bark, zwapnienia w ścięgnach, przerwania stożka rotatorów: wszystko to trafia się kobietom najczęściej po czterdziestce, a ortopedzi od lat podejrzewają, że w tle jest estrogen.
Etap 1: szerokość. Ocena z abstraktów, za to wszystkich prac naraz – bo gdy kilkadziesiąt badań patrzy na jedno pytanie, sama ich liczba i kierunek wniosków już są wynikiem. Etap 2: głębokość – pełne teksty, metodyka, szczegółowe wyniki. Wkrótce.
Teza:
Co wynika z najlepszych badań?
Proteza, zanim ocenimy metodyki: najpierw przeglądy systematyczne i randomizowane badania kontrolowane (RCT) u ludzi. RCT nie ma ani jednego, więc osobno dokładam badania obserwacyjne u ludzi. Kolejność w każdej grupie według rangi czasopisma – SJR z SCImago (prestiż cytowań; Q1–Q4 = ćwiartka czasopism w danej dziedzinie, Q1 = najlepsze 25%) – a nie według jakości samego badania – ta ocena z pełnych tekstów jest w przygotowaniu. Liczba osób, czas trwania i uwagi o metodyce – z abstraktów.
Jak czytać plakietki
17 osób2 tyg.zdrowi ile osób badano, jak długo i kogo.
Q1 ćwiartka czasopism w swojej dziedzinie: Q1 = najlepsze 25%, Q4 = najsłabsze. To szeroka grupa – czasopisma w jej środku rozróżnia dopiero SJR: powyżej 2 ma tylko 4% czasopism, powyżej 5 mniej niż 1%.
SJR ranga czasopisma (SCImago) – im więcej, tym lepiej. Połowa czasopism ma poniżej 0,33.
RCR jak często cytowana jest ta konkretna praca na tle swojej dziedziny – im więcej, tym lepiej: 1 = przeciętnie, 2 = dwa razy częściej. Prace z ostatnich ~2 lat mają wartość wstępną (~) albo nie mają jej wcale – nie dlatego, że są słabe, tylko minęło za mało czasu.
h h-index czasopisma – im więcej, tym bardziej uznane, ale rośnie też od samej liczby publikacji, więc duże czasopisma, które publikują bardzo dużo, mają go zawyżonego.
Jak mocne dowody stoją za każdą odpowiedzią?
Jak czytać: długość paska = liczba prac, kolor = poziom dowodu od szałwii (najmocniejszy: randomizowane badania kontrolowane (RCT) u ludzi) do brązu (najsłabszy: komórki w probówce). Odpowiedź z dużo szałwii i niebieskiego jest poparta badaniami na ludziach; odpowiedź z samą ochrą i szarością opiera się na zwierzętach, komórkach i przeglądach cudzych prac.
A · RCT u ludzi (najmocniejsze)B · obserwacyjne u ludziC · zwierzętaD · komórki (najsłabsze)R · przegląd (wtórne)
W jak mocnych czasopismach są badania, z których wyszło TAK / NIE / MIESZANE? SJR
Jak czytać: każda kropka to jedna praca, im dalej w prawo, tym wyżej czasopismo w rankingu SJR (SCImago). SJR liczy nie tylko, ile cytowań dostaje czasopismo, ale też skąd: cytowanie z Cell waży więcej niż z małego czasopisma, więc sama masa publikacji go nie podbija (dlatego megaczasopisma, które na h-indeksie są wysoko, tu spadają). Skala logarytmiczna: kolejne kreski to 0, 1, 3, 10. Pionowa kreska = mediana grupy. Najedź na kropkę, żeby zobaczyć tytuł. Prace z czasopism spoza bazy Scopus (np. Cureus, preprinty) nie mają SJR i ich tu nie ma.
Jak często cytowane są prace wskazujące na TAK / NIE / MIESZANE – na tle swojej dziedziny? RCR (NIH)
Jak czytać: każda kropka to jedna praca. RCR (Relative Citation Ratio, NIH iCite) mówi, ile razy częściej praca jest cytowana niż typowa praca z jej dziedziny, w przeliczeniu na rok: 1 = przeciętnie, 2 = dwa razy częściej, 0,5 = o połowę rzadziej. Wyrównuje wiek pracy i różnice między dziedzinami, więc stara praca nie wygrywa tylko dlatego, że jest stara. Skala logarytmiczna, kreska = mediana grupy. Prace z ostatnich ~2 lat mają RCR tylko wstępne albo żadne – na wykresie ich nie ma, w tabeli wstępne oznaczone „~”. Surowe liczby cytowań są w tabeli i po najechaniu na kropkę.
W jak mocnych czasopismach są badania, z których wyszło TAK / NIE / MIESZANE? h-index
Jak czytać: to samo pytanie co przy SJR, starsza i prostsza miara: każda kropka to jedna praca, im dalej w prawo, tym bardziej uznane czasopismo (h-index z OpenAlex: ile artykułów czasopisma ma co najmniej tyle cytowań). Pionowa kreska = mediana grupy, czyli typowe czasopismo dla tej odpowiedzi. Najedź na kropkę, żeby zobaczyć tytuł. Zastrzeżenie: h-index premiuje duże, stare i szerokie tytuły (Science ma 1750, dobry specjalistyczny kwartalnik 60–250), a komentarz w Science to nadal tylko komentarz – siłę dowodu pokazuje pierwszy wykres, nie ten.
Jak zmieniały się wyniki badań w kolejnych latach?
Jak czytać: jeden słupek = jeden rok publikacji, podzielony na TAK, NIE i MIESZANE (prace „nie dotyczy” pominięte). Pokazuje, czy temat przyspiesza i czy nowe prace ciągną w jedną stronę, czy spór się zaostrza. Najedź na segment, żeby zobaczyć liczbę.
TAKNIEMIESZANE
Wszystkie prace
Sortowanie: stanowisko → poziom dowodu → cytowania. Prace „nie dotyczy” na końcu. Linki prowadzą do PubMed, DOI i, gdzie jest, do pełnego tekstu w otwartym dostępie.
| Stanowisko | Poziom | Rok | Czasopismo · kwartyl · SJR · h | Cyt. · RCR | Tytuł |
|---|
Przegląd abstraktów z PubMed (stan na ); podział na TAK / NIE / MIESZANE zrobił Claude (AI) na podstawie wniosków autorów, pełne teksty nie były jeszcze czytane. To nie jest porada medyczna – decyzje o lekach podejmuj z lekarzem.